Hörmətli həmkarlar, əvvəla sizə salamlarımı çatdırıram və bu gün bizimlə olmağınız üçün təşəkkür edirəm.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə “Yaşıl dünya naminə həmrəy olaq!” şüarı altında iqlim dəyişmələrinə qarşı mübarizə kimi mühüm qlobal məsələdə nümunəvi liderlik nümayiş etdirən ölkəmiz bütün dövlətləri yaşıl, inklüziv və dayanıqlı dünya naminə həmrəyliyi gücləndirməyə çağırmışdır.

Hazırda dünyanın ən iri iqlim və enerji təşəbbüslərindən biri olan Merlər Razılaşması 13 mindən çox şəhəri birləşdirir. Bu təşəbbüs şəhərlərə iqlim dəyişikliyinə qarşı mübarizədə konkret addımlar atmaq, karbon emissiyalarını azaltmaq və davamlı enerji inkişafını təmin etmək üçün bir çərçivə təqdim edir.

Şəki Bələdiyyəsi də 2020-ci ilin oktyabr ayında Merlər Razılaşması Təşəbbüsünə qoşuldu və o vaxtdan bəri iqlim fəaliyyətləri sahəsində əhəmiyyətli addımlar atdıq. Bizim Dayanıqlı Enerji və İqlim üzrə Fəaliyyət Planımız - SECAP sənədimiz hazırlanmış və 2024-cü ildə MyCovenant portalına yüklənmişdir. Çox şadam ki, keçən il iyul ayında Avropa Komissiyasının Birgə Tədqiqat Mərkəzi tərəfindən Təsirlərin Yumşaldılması Tədbirlərimiz təhlildən uğurla keçdi.

SECAP Hazırlıq Prosesi: Çətinliklər və Həllər

SECAP sənədinin hazırlanması prosesi geniş məlumat toplama mərhələsini əhatə etdi və bu prosesdə bir çox dövlət qurumları ilə sıx əməkdaşlıq tələb olundu.

Məlumat Toplama Mərhələsi

Məlumat toplama mərhələsində bir çox dövlət qurumları ilə əlaqə quruldu və müxtəlif sektorlar üzrə statistik məlumatlar əldə edildi:

Bu məlumat toplama prosesində hər bir dövlət qurumu və idarələrdə görüş keçirib Merlər Razılaşması Təşəbbüsü haqqında ətraflı məlumat verdik və onların sahələri üzrə statistik məlumatları bilavasitə topladıq. Bu üz-üzə görüşlər sayəsində təşəbbüsün məqsədlərini daha effektiv şəkildə izah edə bildik və lazımi məlumatların toplanmasında daha sürətli nəticə əldə etdik.

• Energetika Nazirliyi və Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi: Enerji siyasəti və İqlim dəyişikliyi üzrə məlumat mübadiləsi

• Şəki İcra Hakimiyyəti ilə: Sıx əməkdaşlıq və koordinasiya işləri

• Enerji Məsələlərini Tənzimləmə Agentliyi regionalar filialı: Şəhərin elektrik enerjisi və təbii qaz ilə təchizat sxemləri haqqında ətraflı məlumat

• Azərişıq regionalar filialı: Elektrik enerjisi istehlakı statistikası və dinamikası

• Azəriqaz regionalar filialı ilə: Təbii qaz istehlakı məlumatlarının əldə edilməsi

• Azərsu regionalar filialları ilə: Su təchizatı istehlakı statistikası

• Azəristilik Təchizat ASC regionalar filialı: Qazanxanalar və istilik təchizatı haqqında məlumatlar

• AYNA regionalar filialı: İctimai nəqliyyat sektorunda məlumat yığımı

• İqtisadiyyat Nazirliyi regionalar filialı: Perspektiv sosial-iqtisadi proqramlar haqqında məlumat

• Mənzil-Kommunal Təsərrüfat İstehsalat Birliyi: İctimai binaların enerji məlumatları, məişət tullantıları haqqında statistika, küçə işıqlandırması, yaşıllıqlar və təmizlik sektoru üzrə məlumatlar

Bu geniş məlumat bazası SECAP sənədinin əsaslandırılması və realist hədəflərin müəyyən edilməsi üçün zəruri idi.

Şəxsi Müşahidələr və Öyrənmələr

Bir vətəndaş olaraq şəxsi müşahidəm SECAP hazırlıq prosesində ən maraqlı məqamlardan biri  Şəki şəhərinin əhalisinin yaşayışını təmin edən infrastruktura xidmət edən orqanların işini daha yaxından tanımaq oldu. Bu şəhərdə böyüməyimə baxmayaraq, bu orqanların işini bu qədər dərindən bilmirdim.

Bu təcrübə göstərdi ki, şəhər idarəçiliyi sadəcə bir ofisdən ibarət deyil - bu, çoxsaylı texniki sistemlərin, statistik məlumatların və koordinasiya işlərinin kompleks birləşməsidir.

Məlumat toplama prosesi zamanı hər bir orqanla əlaqə qurmaq, onların iş prinsiplərini öyrənmək və statistik məlumatları sistemləşdirmək böyük bir təcrübə idi.

SECAP hazırlama prosesi çox əhatəli bir iş oldu. Bu mərhələdə əsas rol Avropa İttifaqının SECAP hazırlanmasına dəstək üzrə Texniki Yardım layihəsinə keçdi. Bu, çox yüksək ixtisaslı komanda idi. Mən çox şadam ki, Baza Emissiya İnventarının hazırlanmasına və yumşaltma tədbirlərinin işlənib hazırlanmasına böyük töhfə verən xanım Bilyana Çobanova yeni Texniki Yardım layihəsinin komanda üzvüdür.  Əvvəlcə Baza Emissiya Kadastrı hazırladıq - bu bizim 2021-ci ildəki karbon ayaq izimizi əks etdirir. Sonra Risklərin Qiymətləndirilməsi apardıq ki, şəhərimizin iqlim dəyişikliyinə nə qədər həssas olduğunu müəyyənləşdirək. Bundan sonra konkret Yumşaltma və Uyğunlaşma Tədbirləri planlaşdırdıq və 2030-cu il üçün hədəflərimizi müəyyənləşdirdik.

Bununla belə, təşəbbüs çərçivəsində praktik seminarlar həm Bakı şəhərində, həm də Şəki şəhərində keçirildi. SECAP sənədinin ictimaiyyətə təqdim olunması tədbirləri təşkil edildi və bu tədbirlərdə yerli sakinlər, qeyri-hökumət təşkilatları və digər maraqlı tərəflər iştirak etdi. Bu seminarlar və təqdimat tədbirləri iqlim dəyişikliyi və dayanıqlı enerji məsələləri üzrə ictimai məlumatlılığın artırılmasında mühüm rol oynadı.

Bizim əsas prioritet sahələrimiz bunlardır: Birincisi, binalarda enerji səmərəliliyi - həm ictimai, həm də yaşayış binalarında. İkincisi, küçə işıqlandırmasının yaxşılaşdırılması. Üçüncüsü, mərkəzləşdirilmiş istilik sisteminin inkişafı. Dördüncüsü, BOEM-in inkişafı və ilk növbədə dam üstu PV günəş panellərdən isitifadəsi və Şəki kiçik SES-da 3-cü 1 MVt gücü olan transformatorun qurulması. Beşincisi, ictimai nəqliyyat sektorunun inkişafı. Altıncısı, bərk məişət tullantılarının idarə olunmasının optimallaşdırılması. Və nəhayət, yaşıllaşdırma tədbirləri. Hər bir sahə üzrə konkret layihələrimiz var və onları ardıcıl olaraq həyata keçirmək üçün addımlar atırıq.

Merlər Razılaşmasına qoşulmaq bizə qlobal əməkdaşlıq imkanları açdı. Biz Qlobal Merlər Razılaşması vasitəsilə UTM (Karbonsuz şəhərlərə keçid) şəbəkəsinə inteqrasiya olunduq. Kyoto Şəhər İdarəsi ilə Yaponiya Birgə Kredit Mexanizmi çərçivəsində əməkdaşlıq edirik. Məişət tullantıları poliqonu layihəsi üzrə xarici investorlara təqdim etmək üçün texniki sənədləşmə hazırlamışıq.

Beynəlxalq maliyyə mexanizmlərinə çıxışımız genişlənib. İqlim Fondu vasitəsilə texniki-iqtisadi əsaslandırma üçün müraciət etmişik. UNEP-in "Dağlarda Uyğunlaşma" kiçik qrant layihəsi çərçivəsində Dəyirmanarxı çayı hövzəsində tarixi su dəyirmanlarının bərpası və müasir damcılı suvarma sisteminin qurulması layihəsini həyata keçiririk. 2025-ci ilin iyun ayında Yaponiya Birgə Kredit Mexanizminə müraciət edərək Kyoto ilə birgə prioritet layihələr paketini təqdim etdik.

Bu layihə bizim üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir, çünki təbiətə əsaslanan həllər nümayiş etdirir və tarixi mirasımızın qorunmasını iqlimə uyğunlaşma ilə birləşdirir. Bu, bizim davamlı inkişaf yanaşmamızın mükəmməl nümunəsidir.

Su Dəyirmanlarının Bərpası və Dayanıqlı Suvarma Sistemi

Dəyirmanarxı çayı hövzəsində 19-cu əsrə aid iki tarixi su dəyirmanını bərpa etdik. Bu dəyirmanlar ənənəvi texnologiya ilə işləyir - dağ çayının soyutma sistemi və su ilə işləyən dəyirman daşları. Bu dəyirmanlar orijinal Şəki halvası istehsalı üçün vacibdir, çünki düyünü istiliyə məruz qalmadan incə una çevirir. Ən önəmlisi, bu 100% ekoloji təmizdir - sıfır emissiya, sıfır çirklənmə, və tamamilə dağ suyu ilə işləyir.

Eyni zamanda, Dəyirmanarxı çayının təbii meyl təzyiqindən istifadə edərək ekoloji təmiz suvarma sistemi yaratmışıq. Bu, həm tarixi mirası qoruyur, həm də müasir ekoloji problemlərə həll yolu tapır.

B.Vahabzadə parkında müasir damcılı suvarma sistemi qurduq. Bu sistem su istehlakını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır və bitkilərin daha səmərəli suvarılmasını təmin edir. Həmçinin, Dəyirmanarxı çayı boyunca əhatəli ekoloji təmizlik işləri apardıq.

Üç təhsil müəssisəsində - məktəb və uşaq bağçalarında - enerji auditi keçirdik. Bu auditlər bizə enerji istehlakını optimallaşdırmaq üçün konkret tövsiyələr verdi.

     Beynəlxalq tanınmış şirkət olan Signify və UTM əməkdaşlığı nəticəsində şəhərimiz təmənnasız küçə işıqlandırması- enerji effektivliyi audit üçün seçilmişdir.

İctimai məlumatlılığın artırılması bizim üçün çox vacibdir.

MR ÇƏRÇİVƏSİNDƏ

Məktəblər üçün Enerji Günləri təşkil etmişik - kiçik Su Elektrik Stansiyasına maarifləndirici ekskursiyalar və interaktiv rəsm müsabiqələri keçirdik.

Beynəlxalq iqlim maliyyəsi və texniki yardımlara çıxış əldə etmişik. Avropa şəhərlərindən ən yaxşı təcrübələri birbaşa öyrənmə və öz şəraitimizə uyğunlaşdırma üçün müxtəlif turlara qoşulmuşuq.

İndi sizə 90 illik tarixi olan kiçik Su Elektrik Stansiyamızdan danışmaq istəyirəm. Bu, bərpa olunan enerji istehsalının möhtəşəm nümunəsidir və bizim üçün böyük iqtisadi davamlılıq dəyəri daşıyır.

Bu stansiya sabit, proqnozlaşdırıla bilən və bərpa olunan enerji istehsal edir. Bu, uzunmüddətli infrastruktur investisiyasının dəyərini nümayiş etdirir və dağ bölgələrində kiçik miqyaslı su enerjisi üçün model ola bilər.

Tutumu 1.88 MW olan və təzyiq boru uzunluğu 254 metrdir və son genişləndirmə zamanı UNDP vasitəsilə Avropa İttifaqı və Norveç hökumətinin qrantı ilə əlavə 0.58 MW güc əldə etdik.

Şəki Bələdiyyəsinin təcrübəsi beynəlxalq səviyyədə tanınır. COP29-da "Şəhərlərdə xalis-sıfır, dayanıqlı və insan mərkəzli gələcəyə doğru" mövzusunda yüksək səviyyəli panel müzakirəsində, o cümlədən COP30 çərçivəsində Yerli İqlim Fəaliyyətləri Sammitində "Real yanaşmalar: şəhərlər üçün innovasiya və investisiya" mövzusunda yüksək səviyyəli paneldə təqdimatımız oldu.

Ən son xəbərimiz - Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi, İsveçrə Səfirliyi və UN-Habitat birgə təşkilatçılığı ilə Beynəlxalq Dağlar günündə şəhər infrastrukturu ilə yanaşı fəaliyyət planımız haqqında məlumat vermək şansımız oldu.

Bu yaxınlarda Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin dəstəyi ilə "AnewZ" telekanalında WUF-13 çərçivəsində Şəki haqqında sənədli film çəkildi. Bu filmdə SECAP haqqında məlumat vermək imkanım da oldu.

Bələdiyyəmiz üçün fəxr doğuran növbəti yenilik məhz bu filmin Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi, Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev özünün "X" (Twitter) hesabında adıçəkilən filmi paylaşması idi.

Maraqlı bir faktı da sizinlə bölüşmək istəyirəm - bu otaq günəş işığı ilə işıqlandırılmışdır. İclas otağının bu cür işıqlandırılması - enerji səmərəliliyinə və təbii ehtiyatlardan istifadəyə verilən əhəmiyyəti göstərir. Çox gözəl nümunədir.

Hörmətli iştirakçılar, Şəki Bələdiyyəsinin təcrübəsi göstərir ki, Merlər Razılaşması Təşəbbüsünə qoşulmaq şəhərlərimiz üçün böyük imkanlar açır. Bu, təkcə iqlim fəaliyyətləri deyil, həm də beynəlxalq əməkdaşlıq, maliyyə mexanizmlərinə çıxış, təcrübə mübadiləsi və şəhərimizin beynəlxalq aləmdə tanınmasıdır.

Biz kiçik bir şəhər olaraq böyük işlər görə bilərik. Tarixi mirasımızı qoruyarkən müasir ekoloji problemlərə həll yolları tapa bilərik. Yerli səviyyədə həyata keçirdiyimiz hər bir layihə qlobal iqlim məqsədlərinə töhfə verir. 

Ümid edirəm ki, gələcəkdə biz, Naxçıvan bələdiyyələrinin də bu çərçivədə fəaliyyəti ilə tanış olarıq və onlarla təcrübə mübadiləsi apararıq. Və inanıram ki, biz birlikdə ölkəmizə töhfələr verərik.

     Əgər suallarınız varsa, mən cavablandırmaqdan məmnun olaram.

Diqqətinizə görə təşəkkür edirəm.

* * *

Şəki Bələdiyyəsinin sədr müavini Səyyarə xanımın çıxışı iştirakçılar tərəfindən böyük maraqla qarşılanmış və məruzəçi çoxsaylı sualları cavablandırmışdır.